మూసీ ప్రాజెక్టుపై పారదర్శకతే ముద్దు!

తెలంగాణలో ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డి ప్రతిష్టాత్మకంగా తీసుకున్న మూసీ పునరుజ్జీవ ప్రాజెక్టు కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వానికి ఒక కీలక ప్రాజెక్టుగా నిలుస్తోంది. గత మార్చి మధ్యలో తొలి దశకు సంబంధించిన ప్రాజెక్టు సమగ్ర నివేదిక (డీపీఆర్) విడుదలతో ఈ ప్రణాళికకు రూపురేఖలు స్పష్టమయ్యాయి. హైదరాబాద్ నగరం గుండా ప్రవ హించే మూసీ నదిని 55 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఉస్మాన్‌సాగర్, హిమాయ త్‌సాగర్ నుంచి బాపూ ఘాట్ వద్ద ఉన్న గాంధీ సరోవర్ వరకు పునరుజ్జీవం చేయడమే లక్ష్యం. మొదటి దశకు మాత్రమే రూ. 6,500 నుంచి రూ. 7,000 కోట్ల వరకు వ్యయాన్ని అంచనా వేశారు.

మొత్తం ప్రాజెక్టు వ్యయం దీని కంటే మరింత ఎక్కువయ్యే అవకాశం ఉంది. ఈ ప్రాజెక్టుతో.. భారీ సామర్థ్యం తో మురికిని శుద్ధిచేసే ప్లాంట్లు (ఎస్టీపీ), రక్ష ణ ఎంబాంక్‌మెంట్లు, పార్కులు, వాకింగ్ ట్రాకులు, సైక్లింగ్ ట్రాకులు, కమర్షియల్ జోన్లు వంటి వాటిని ఏర్పాటుచేసి, కాలుష్యానికి గురైన నదిని అంతర్జాతీయ స్థాయి రివ ర్ ఫ్రంట్‌గా మార్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. సీఎం రేవంత్ రెడ్డి ఈ ప్రాజెక్టును హైదరాబాద్ భవిష్యత్తుకు కీలకంగా అభివర్ణిస్తున్నారు.

రోజుకు సుమారు 1,800 ఎం ఎల్‌డీ మురుగు నీటి సమస్యను పరిష్కరించడం, వరదల ప్రమాదాన్ని తగ్గించడం, ఉపాధి అవకాశాలు సృష్టించడం, లండన్, సింగపూర్, అహ్మదాబాద్ వంటి నగరాల రివర్‌ఫ్రంట్ల మాదిరిగా పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యాలు. దీంతోపాటు పేద కుటుంబాలకు అన్యాయం జరగకుండా అదే ప్రాంతంలో వారికి సముచిత పునరావాసం కల్పిస్తామని సీఎం స్పష్టం చేశారు.

3,000 ఎకరాలకు పైగా విస్తీర్ణంలో 10,000కు పైగా కుటుంబాలు ప్రభావితమవుతాయని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తు న్నా, వాటిని ఆయన ఖండించారు. ఈ ప్రాజెక్టుకు కాంగ్రెస్ నేతలు కూడా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నారు. డిప్యూటీ సీఎం భట్టి విక్రమార్క ఈ పునరావాసాన్ని పవిత్ర కార్యం, బాధ్యతగా పేర్కొంటూ 2026--27 బడ్జెట్‌లో దీని కి రూ. 1,500 కోట్లు కేటాయించినట్లు తెలిపారు. ఇది రాష్ట్ర వాటా (25 శాతం) కాగా,  మిగిలిన నిధులను ఏషియన్ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంకు వంటి సంస్థల నుంచి సమీకరించే యోచనలో ప్రభుత్వం ఉంది. 

సూచనలు పాటిస్తే వివాదాలు తగ్గే అవకాశం..

ఈ ప్రాజెక్టుపై ఇంజినీర్లు, పట్టణ ప్రణాళిక రచయితలు, సామాన్య పౌరులు సూచిస్తున్న ప్రాయోగిక, ప్రజాకేంద్రిత సూచనలు ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటున్నాయి. ఈ సూచనలు ప్రాజె క్టు విజయానికి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయని భావిస్తున్నారు. ప్రతి ష్ట మాత్రమే సరిపోదని, పారదర్శకత లోపం, అనుయాయులకు లబ్ధిచేకూర్చడం, సరైన పునరావాసం లేకపోవడం వంటి సమస్యలు గతంలో అనేక భారీ ప్రాజెక్టులను విఫలమయ్యేలా చేశాయ ని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

ఈ సూచనలను అమలుచేస్తే ప్రతిపక్ష విమర్శలను తగ్గించడమే కాకుండా, రాబోయే ఎన్నికల దృష్ట్యా కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ విశ్వసనీయతను పెంచవచ్చని అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది. ముఖ్యంగా నల్లగొండలో ప్రజలు శుద్ధ నీరు, వరద నియంత్రణ వంటి స్పష్టమైన ప్రయోజనాల కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు. ఈ సిఫార్సుల్లో మొత్తంగా మూసీ నది కారిడార్‌కు ఒక సమగ్ర మాస్టర్ ప్లాన్ రూపొందించాలనే ఆలోచన ఉంది.

దశలవారీగా డిజైన్లు, అంచనాలు, సాంకేతిక వివరాలు, డ్రాయింగులు, ఐటెం వారీ ఖర్చుల వివరాలు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలని సూచిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం సుమారు రూ. 160 కోట్ల ఖర్చుతో అంతర్జాతీయ కన్సార్టియం (సింగపూర్ సంస్థలతో సహా) రూపొందించిన డీపీఆర్ తొలి దశను మాత్రమే వివరంగా చూపిస్తుండగా, మొత్తం ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన ఆర్థిక, భూ వినియోగ ప్రణాళికలు స్పష్టంగా లేవు.

ఈ నేపథ్యంలో డీపీఆర్‌కు తుది రూపునిచ్చే ముందు స్వతంత్ర నిపుణులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, పౌరుల నుంచి అభిప్రాయాలు సేకరించడం ద్వారా పారదర్శకత పెంచవచ్చని సూచిస్తున్నారు. సబర్మతి రివర్‌ఫ్రంట్ లేదా పుణేలో చేపట్టిన నది పునరుద్ధరణ ప్రాజెక్టుల మాదిరిగా ప్రజల భాగస్వామ్యంతో ముం దుకు వెళితే వివాదాలు తగ్గే అవకాశం ఉంది. ఇదిలా ఉండగా, పునరావాసం ఈ ప్రాజెక్టులో అత్యంత సున్నితమైన అంశంగా మారుతోంది. 

కీలకంగా మూసీ.. కాచుకున్న బీఆర్‌ఎస్, బీజేపీ

రాజకీయంగా ఈ ప్రాజెక్టు ఎంతో ప్రాధాన్యంతో కూడుకున్నది. 2023లో అధికారంలోకి వచ్చిన కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వానికి మూసీ ప్రాజెక్టు కేవలం మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి మాత్రమే కాకుండా మార్పు తీసుకువచ్చే పాలనకు ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. ఇది విజయవంతమైతే ముఖ్యంగా నల్లగొండ, హైదరాబాద్ పరిసర ప్రాంతా ల్లో ప్రజాభిమానాన్ని గణనీయంగా పెంచే అవకాశం ఉంది. అలా గే ముఖ్యమంత్రి రేవంత్‌రెడ్డిని వాగ్దానం నిలబెట్టుకున్న దూరదృష్టి గల నాయకుడిగా నిలబెట్టే అవకాశముంది.

అయితే విఫలమైతే లే దా విఫలమైందనే భావన కలిగినా దాని ప్రభావం తీవ్రంగా ఉం టుంది. ఇప్పటికే బీఆర్‌ఎస్, బీజేపీలు ఈ ప్రాజెక్టుపై నిఘా పెట్టా యి. చిన్నపాటి అవినీతి ఆరోపణలకైనా పెద్దఎత్తున రాజకీయ ఆయుధంగా ఉపయోగించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. గతంలో వివాదాల్లో చిక్కుకున్న ప్రాజెక్టులు ప్రభుత్వాలకు ఎంతటి నష్టం కలిగించాయో ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. అసెంబ్లీలో జరిగిన నిరసనలు, ధర్నా హెచ్చరికల మధ్య ఒక విశ్లేషకుడు చెప్పినట్లుగా వివా దాల్లో చిక్కుకున్న ప్రాజెక్టులు ప్రతిపక్షాలకు ఆయుధాలుగా మారుతాయి.

ఈ నేపథ్యంలో భద్రతా చర్యలు లేకుండా ప్రాజెక్టు అమలు చేస్తే, ముఖ్యంగా కమర్షియల్ జోన్ల ద్వారా నిధుల సమీకరణ వం టి అంశాలు, అనుకూలత ఆరోపణలకు దారి తీసే ప్రమాదం ఉంది. అయితే మద్దతుదారులు మాత్రం పారదర్శకంగా, ప్రజల భాగస్వామ్యంతో ప్రాజెక్టు అమలు చేస్తే మూసీ ప్రాజెక్టు దేశంలో ఒక ఆదర్శంగా నిలుస్తుందని వాదిస్తున్నారు. ఉపాధి అవకాశాలు, పర్యాటక ఆదాయం, పర్యావరణ పునరుద్ధరణ వంటివి అన్నీ కలిసివచ్చే అవకాశం ఉందని చెబుతున్నారు.

మొత్తానికి, రేవంత్‌రెడ్డి ప్రభుత్వం ఒక కీలక పరిణామాన్ని ఎదుర్కొంటుంది. సమగ్ర మాస్టర్ ప్లాన్, దశల వారీ పారదర్శకత, సమాన పునరావాసం, కచ్చితమైన అమలు వంటి సూచనలను స్వీకరిస్తే మూసీ ప్రాజెక్టు రాజకీయాలకతీతంగా ఒక ప్రజా ప్రాజెక్టుగా నిలుస్తుంది. ఇది విమర్శలను తగ్గించడమే కాకుండా, నది తీర ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్న లక్షలాది మంది ఆశయాలను నెరవేర్చగలదు.

తెలంగాణ అభివృద్ధి చరిత్రలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వానికి ప్రత్యేక స్థానం కల్పించగ లదు. అసెంబ్లీలో స్వయంగా సూచనలు కోరిన సీఎం మార్గం స్పష్టంగా ఉంది. ఇది పారదర్శకత అడ్డంకి కాదు, విజయానికి పునాది. ఎన్నికలు సమీపిస్తున్న వేళ, మూసీ ప్రాజెక్టు ఈ ప్రభుత్వానికి ఒక పరీక్షగా మారబోతోంది. త్వరిత ప్రయోజనాలు కావాలా, లేక శాశ్వత గుర్తింపును ఆశిస్తున్నారా.. దేనికి ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యం ఇస్తుందో దీనిపై పారదర్శకతే నిర్ణయిస్తుంది.

ప్రజాభిప్రాయం అవసరం..

మూసీ ప్రాజెక్ట్‌పై నిశిత పరిశీలన కొనసాగుతోంది. ప్రాజెక్టుకు మద్దతు తెలిపేవారు దీనిని తెలంగాణకు మణి కిరీటంగా అభివర్ణిస్తుండగా, మరోవైపు ప్రతిపక్షాలు తీవ్ర విమర్శలు గుప్పిస్తున్నాయి. బీఆర్‌ఎస్ వర్కింగ్ ప్రెసిడెంట్ కేటీఆర్ దీనిని భారీ భూదోపిడీగా, రూ.1.5 లక్షల కోట్ల అవినీతి కుంభకోణానికి దారితీసే ప్రాజెక్ట్‌గా ఆరోపిస్తున్నారు. తమ ప్రభుత్వ కాలంలో రూ.16,000 కోట్లతో రూపొందించిన ప్రణాళికలో ఇళ్ల కూల్చివేత అవసరంలేదని ఆయన అంటున్నారు.

బీజేపీ కూడా ప్రాజెక్టు పారదర్శకతపై సందేహాలు వ్యక్తంచేస్తోంది. పర్యావరణవేత్తలు, సామాజిక కార్యకర్తలు ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ముఖ్యంగా మేధా పాట్కర్ వంటి ప్రముఖులు.. ముందస్తుగా ప్రజలతో సంప్రదింపులు, సోషల్ ఇంపాక్ట్ అంచనాలు తప్పనిసరి చేయాలని డిమాండ్ చేస్తున్నారు.

ఇటీవలి ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల కింద ఇచ్చిన మినహాయింపులు ప్రభావిత వర్గాల అభిప్రాయాలను పక్కనపెట్టే ప్రమాదంఉందని వారు హెచ్చరిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా నల్లగొండ వంటి దిగువ ప్రాంతాల్లో నీటి కాలుష్యం ఇప్పటికే తీవ్రమైందని, ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రభావం అక్కడి భూగర్భ జలాలపై పడే అవకాశముందని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

తెలంగాణ కాంట్రాక్టర్లకు ప్రాధాన్యమివ్వాలి..

నిర్వాసితుల పునరావాసానికి ఆకర్షణీయమైన ప్యాకేజీ ఇవ్వాలని నిపుణులు ప్రతిపాదిస్తున్నారు. నేషనల్ హైవేస్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా, ప్రభు త్వ రిజిస్ట్రేషన్ విలువకు నాలుగు రెట్లు ఈ పరిహారం ఉండాలి. దీంతో సీఎం ఇచ్చిన ప్రాథమిక గృహాల హామీకి మించి, తక్కువ పరిహారం లేదా దూరప్రాంతాలకు తరలింపు వంటి భయాలు తగ్గే అవకాశం ఉంది.

10,000కుపైగా కుటుంబాలు ప్రభావితమయ్యే అవకాశమున్న నేపథ్యంలో, పారదర్శకంగా రూపొందించిన పునరావాస విధానం పబ్లిక్‌గా ప్రక టించి, నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తే వ్యతిరేకతను మద్దతుగా మార్చుకునే అవకాశం ఉంటుంది. దీనివల్ల న్యాయపరమైన అడ్డంకులు, నిరసనలు కూడా తగ్గుతాయి. టెండర్ల ప్రక్రియలో పారదర్శకతకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. కాంట్రాక్టులను 500 కోట్లకు మించకుండా చిన్న ప్యాకేజీలుగా విభజిస్తే, ఎక్కువ మంది కాంట్రాక్టర్లు పాల్గొనే అవకాశం ఉంటుంది.

ప్రీ క్వాలిఫికేషన్ ప్రమాణాలు కూడా విస్తృతంగా ఉండి, కనీసం 5 నుంచి 10 మంది బిడ్డర్లు పాల్గొనేలా చూడాలి. ముఖ్యంగా టెండర్ డాక్యుమెంట్లు, అర్హత ప్రమాణాలు, అంచనాలు, బిడ్డర్ల జాబితా, కాంట్రాక్ట్ కేటాయింపు ఫలితాలన్నీ పబ్లిక్ డొమైన్‌లో ఉంచాలి. తెలంగాణ కు చెందిన కాంట్రాక్టర్లకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడంపై కూడా దృష్టి పెట్టాలి. ఈ విధానం అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండి, ‘ఒకే బిడ్డర్’ అనే పద్ధతిని తగ్గిస్తుంది.

అలాగే ఆర్టీఐ ద్వారా గతంలో వెలుగులోకి వచ్చిన అవకతవకలను దృష్టిలో ఉంచుకుని, రియల్- టైమ్ పర్యవేక్షణకు కూడా సహాయపడుతుంది. అదేవిధంగా పనుల ప్రాధాన్య క్రమాన్ని స్పష్టంగా నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. మొదటగా ఎస్టీపీలు, నాళాల శుభ్రపరిచే పను లు, కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. తరువాత మాత్రమే భారీ విగ్రహాలు, కమర్షియల్ హబ్‌ల వంటి ఆకర్షణీయ ప్రాజెక్టులకు వెళ్లాలి.

ఈ విధానం అసలు సమస్య అయిన కాలుష్యాన్ని తొలగించడంలో సహాయపడటమే కాకుండా, ప్రజల్లో త్వర గా విశ్వాసాన్ని పెంచుతుంది. మొత్తం ప్రక్రియలో థర్డ్ పార్టీ ఆడిట్లు, నిరంతర పారదర్శకత వల్ల అవకతవకలకు అవకాశం ఉండదు అని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. దీంతో రేవంత్‌రెడ్డి ప్రభుత్వంపై వస్తున్న ఆరోపణలను కూడా తగ్గించవచ్చు.

సి.ఎల్.రాజం

చైర్మన్, విజయక్రాంతి