నేడు జాతీయ న్యాయ సేవల దినోత్సవం!

న్యూఢిల్లీ, నవంబర్ 9 (విజయక్రాంతి): సమాజంలోని పేదలు, నిరుపేదలు, మహిళలు, పిల్లలు, బలహీన వర్గాలకు న్యాయం అందుబాటులో ఉండాలనే లక్ష్యంతో భారతదేశంలో ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్ 9న జాతీయ న్యాయ సేవల దినోత్సవాన్ని (National Legal Services Day) నిర్వహిస్తారు. ఆర్థిక పరిస్థితులు, సామాజిక వెనుకబాటుతనం కారణంగా ఎవరూ న్యాయానికి దూరం కాకూడనే ఆశయంతో ఈ దినోత్సవాన్ని పాటిస్తున్నారు. న్యాయ సహాయం పొందడం ప్రతి ఒక్కరి హక్కు అనే విషయాన్ని ప్రజలకు తెలియజేయడంతో పాటు ఉచిత న్యాయ సేవలపై (Free Legal Aid) అవగాహన కల్పించడం ఈ రోజు ప్రధాన ఉద్దేశం.

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 39-A ప్రకారం ఆర్థిక లేదా ఇతర వైకల్యాల కారణంగా ఏ పౌరుడికీ న్యాయం అందకుండా పోకూడదు. అందరికీ సమాన అవకాశాలతో న్యాయం అందించేందుకు ఉచిత న్యాయ సహాయం కల్పించాలని రాజ్యాంగం నిర్దేశిస్తోంది. ఈ లక్ష్యాన్ని కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం న్యాయ సేవల ప్రాధికార సంస్థల చట్టం, 1987ను రూపొందించింది. ఈ చట్టం 1995 నవంబర్ 9 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. దీంతో ఈ తేదీకి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఏర్పడింది.

ఈ చట్టం ద్వారా జాతీయ న్యాయ సేవల ప్రాధికార సంస్థ (NALSA) ఏర్పాటైంది. దేశవ్యాప్తంగా జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా, మండల స్థాయిల్లో న్యాయ సేవల సంస్థలు పనిచేస్తున్నాయి. వీటి ద్వారా అర్హులైన పేదలు, షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల ప్రజలు, మహిళలు, పిల్లలు, దివ్యాంగులు, విపత్తులు లేదా ఇతర ప్రత్యేక పరిస్థితుల బాధితులకు ఉచిత న్యాయ సహాయం అందిస్తున్నారు.

కోర్టుల్లో కేసులు నిర్వహించడానికి న్యాయవాదుల సహాయం, న్యాయ సలహాలు, అవసరమైన న్యాయపరమైన ఖర్చులకు సహకారం వంటి సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా లోక్ అదాలత్‌ల (Lok Adalats) నిర్వహణ ద్వారా వివిధ వివాదాలను పరస్పర అంగీకారంతో పరిష్కరించేందుకు కృషి చేస్తున్నారు. దీని వల్ల కోర్టుల్లో పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసుల భారాన్ని తగ్గించడంతో పాటు ప్రజలకు త్వరితగతిన న్యాయం అందించే అవకాశం కలుగుతోంది.

జాతీయ న్యాయ సేవల దినోత్సవం సందర్భంగా దేశవ్యాప్తంగా న్యాయ సేవల సంస్థలు, న్యాయస్థానాలు, న్యాయవాదుల సంఘాల ఆధ్వర్యంలో అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో న్యాయ శిబిరాలు ఏర్పాటు చేసి ప్రజలకు వారి హక్కులు, ఉచిత న్యాయ సహాయం పొందే విధానాలు, అందుబాటులో ఉన్న సేవల గురించి వివరిస్తారు.

న్యాయం అనేది కేవలం ఆర్థికంగా బలమైన వారికి మాత్రమే పరిమితం కాకూడదని, సమాజంలోని ప్రతి ఒక్కరికీ సమానంగా అందుబాటులో ఉండాలనే రాజ్యాంగ ఆశయాన్ని ఈ రోజు గుర్తుచేస్తుంది. పేదరికం కారణంగా ఎవరూ న్యాయపోరాటంలో వెనుకబడకూడనే సంకల్పంతో నిర్వహించే జాతీయ న్యాయ సేవల దినోత్సవం భారత న్యాయవ్యవస్థలో సామాజిక న్యాయం, సమానత్వం, మానవ హక్కుల పరిరక్షణకు ఉన్న ప్రాధాన్యతను చాటిచెబుతోంది.