నేటి ప్రజాస్వామ్యానికి దిక్సూచి గాంధీ మార్గమే!

* నిజాయితీ, సరళత, నిజమైన ప్రజాసేవ నేటి ప్రజా జీవితంలో అరుదుగా కనిపిస్తున్నాయనే అభిప్రాయానికి గాంధీ జీవితం ఒక ప్రత్యామ్నాయ ఉదాహరణ. సత్యాన్వేషణలో తనను తాను పూర్తిగా అంకితం చేసు కున్న వ్యక్తి ఆయన. ఒక తప్పును పదే పదే చెప్పినంత మాత్రాన అది సత్యంగా మారదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. 

* గాంధీజీ.. ‘ఏడు సామాజిక పాపాల్లో’ సూత్రాలు లేని రాజకీయాలు, శ్రమ లేని సంపద వంటి అంశాలను ప్రస్తావించారు. నిజమైన ప్రజాసేవ అనేది ప్రజల నమ్మకాన్ని పొందేందుకు చేసే ప్రదర్శన కాదు.. భయంతో లేదా ప్రలోభాలతో సాధించేది కాదు. నైతిక ఆదర్శం ద్వారా ప్రజలను నడిపించడమే నిజమైన నాయకత్వం.

* మన ముందున్న వాస్తవ పరిస్థితులకు సత్యం, అహింస, సేవ, ఆత్మనిగ్రహం(Truth, Non-violence, Service, Self-restraint) వంటి విలువలను అన్వయించే ధైర్యం కావాలి. నైతిక ఒత్తిళ్లు, ఆర్థిక అసమానతలు, అధికార అసమతుల్యతల మధ్య  భారతదేశం ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను భారంగా ముందుకు మోసుకుంటూ వెళుతోంది. ఇలాంటి సమయంలో దేశానికి గాంధేయ నైతికత విలువలను పాటించడమే ఇప్పటికీ ప్రాధాన్యమైన మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది. కానీ అది కఠినమైనది.

మిత్రులారా, మహోన్నత ప్రజాస్వామ్యమైన భారతదేశ పౌరులారా...

నేడు మనం ఒక కీలకమైన మలుపు వద్ద నిలబడి ఉన్నాం. మన ప్రజాస్వామ్య సంస్థలు(Democratic institutions) తీవ్ర ఒత్తిడికి లోనవుతున్నాయి. ప్రజా జీవితంలో నైతిక ప్రమాణాలు క్రమంగా బలహీనపడుతున్నాయి. ఆర్థిక అసమానతలు మరింత తీవ్రమవుతున్నాయి. ఇలాంటి సమ యంలో మహాత్మా గాంధీ(Mahatma Gandhi) స్వరం ఇప్పటికీ మనల్ని పిలుస్తూనే ఉంది. అది గత చరిత్రకు సంబంధించిన ఒక జ్ఞాపకం మాత్రమే కాదు. నేటి అవసరాలకు అత్యంత సమీపమైన మార్గదర్శకం.

సత్యం.. అహింస.. సరళత.. నిస్వార్థ సేవ.. నైతిక నాయకత్వం..

ఇవి కేవలం నినాదాలు కావు. పాలనా వ్యవస్థను బలహీనపరిచే వైఫల్యాలను, సమాజాన్ని అంతర్గతంగా విచ్ఛిన్నం చేసే సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి గాంధీజీ మనకు అం దించిన విలువల పునాది.

అవినీతి.. నైతిక సంక్షోభానికి ప్రతిబింబం..

అవినీతిని పరిశీలిద్దాం. ట్రాన్స్‌పరెన్సీ ఇంటర్నేషనల్ విడుదల చేసిన 2025 అవినీతి అవగాహన సూచికలో 182 దేశాల్లో భారత్ 91వ స్థానంలో ఉంది. 39 స్కోరుతో ప్రపంచ సగటు కంటే దిగువన నిలిచింది. ఇది కేవలం గణాంకాలు కాదు. ప్రభుత్వ వ్యవస్థల్లో పారదర్శకత లోపించడం, చట్టాల అమలులో బలహీనత, ప్రజా ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన నిర్ణయాలపై రాజకీయ ప్రభావం వంటి అంశాలను ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.

అవినీతిని ఒక నైతిక వ్యాధిగా గాంధీ చూశారు. దేశం తమ కోసం లేదని.. తామే దేశం కోసం ఉన్నామని ప్రజలు గ్రహించినప్పుడే అవినీతి తగ్గుతుందని ఆయన విశ్వసించారు. ప్రజా జీవితంలో ఉన్నత నైతిక ప్రమాణాలు అవసరమని, అవినీతికి దూరంగా ఉన్నవారు దానిని ఎదుర్కొనేందుకు చురుకుగా ముందుకు రావాలని ఆయన పిలుపునిచ్చారు.

అవినీతిని చూసీచూడనట్టుగా వ్యవహరించడం కూడా ఒక విధమైన తప్పిదమే అన్నది ఆయన హెచ్చరికలో అంతర్లీనంగా ఉన్న భావం. నేడు పాలనా వ్యవస్థలోని వివిధ స్థాయి ల్లో అవకతవకలపై ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్న వేళ, వ్యక్తిగత నిజాయితీనే ప్రజా జీవితానికి పునాది కావాలన్న గాంధీ ఆలోచన ప్రతి నాయకుడికీ ఒక నైతిక పరీక్షగా నిలుస్తున్నది.

ఆర్థిక అసమానతలు.. నమ్మకానికే పరీక్ష..

ఆర్థిక అసమానతలు ఈ సంక్షోభాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేస్తున్నాయి. 2026 ప్రపంచ అసమానతల నివేదిక ప్రకారం, దేశ ఆదాయంలో దాదాపు 58 శాతం వాటా కేవలం 10 శాతం ఆదాయవర్గం చేతుల్లో ఉంది. దిగువ 50 శాతం ప్రజలకు లభించే వాటా సుమారు 15 శాతం మాత్రమే. సంపద విషయంలో ఈ వ్యత్యాసం మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. మొత్తం సంపదలో సుమారు 65 శాతం వరకు అగ్రస్థానంలో ఉన్న 10 శాతం సంపన్నవర్గాల వద్ద ఉండగా.. ఇందులోనూ ఒక శా తం వద్దనే దాదాపు 40 శాతం సంపద కేంద్రీకృతమై ఉండటం గమనార్హం. వివిధ రంగాల్లో కొద్దిమంది పెద్ద కుటుంబాలకు చెందిన వ్యాపార బృందాలు ఆదాయాలు, మార్కెట్లపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపిస్తున్నాయి.

ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో గాంధీ ప్రతిపాదించిన ‘ట్రస్టీషిప్’ సిద్ధాంతం ప్రాధాన్యత సంత రించుకుంటుంది. సంపదను కలిగిఉన్నవారు దానిని కేవలం తమ సొంత హక్కుగా కాకుండా సమాజం పట్ల ఒక బాధ్యతగా చూడాలని ఆయన భావించారు. సంపదకు యజమానులుగా కాకుండా సమాజానికి ట్రస్టీలుగా వ్యవహరించాలన్నది ఆయన ఆలోచన.

సరళంగా జీవించండి.. ఇతరులు కూడా సౌకర్యంగా జీవించేలా చూడండి అనే గాంధీ సందేశం. సంపదతో పాటు అధికారమూ  కొద్దిమంది చేతుల్లోనే కేంద్రీకృతమవుతున్న పరిస్థితిని ప్రశ్నిస్తుంది. సమాజంలో భారీ సంఖ్యలో ఉన్న పెద్ద వర్గానికి అవకాశాలు అందుబాటులో లేకపోతే, అభివృద్ధి సాధించామని చెప్పుకోవడం ఎంతవరకు సమర్థనీ యం అన్నది మనం ఆలోచించాల్సిన ప్రశ్న.

విలువలకు దూరమవుతున్నామా?

ఎన్నికల ప్రక్రియలోనూ గాంధేయ విలువలతో మనకు ఉన్న దూరం కనిపిస్తుంది. సంక్షేమ పథకాలను, ఎన్నికల ప్రలోభాలను కలగలపకుండా చూడాల్సిన అవసరాన్ని ఎన్నికల సంఘం పలుమార్లు ప్రస్తావించింది. ఎన్నికల అనంతరం లభించే పథకాల కోసం ఓటర్లను నమోదు చేయడం, దానిని సర్వేల రూపంలో నిర్వహించడం వంటి పద్ధతులు చట్టపరంగా ప్రలోభపెట్టే చర్యలుగా పరిగణించబడే ప్రమాదం ఉంది.

ఎన్నికల సమయంలో నగదు బదిలీలు, ఉచిత పంపిణీలు రాజకీయ ప్రక్రియలో భాగంగా మారుతున్నాయనే విమర్శలూ ఉన్నాయి. తక్షణ ప్రయోజనాల కోసం ఓటు ను మార్పిడి చేసుకునే పరిస్థితి ప్రజాస్వామ్య బలాన్ని, విలువలను బలహీనపరుస్తుంది.

గాంధీ తన ‘ఏడు సామాజిక పాపాల్లో’ సూత్రాలు లేని రాజకీయాలు, శ్రమ లేని సంపద వంటి అంశాలను ప్రస్తావించారు. నిజమైన ప్రజాసేవ అనేది ప్రజల నమ్మకాన్ని పొందేందుకు చేసే ప్రదర్శన కాదు.. భయంతో లేదా ప్రలోభాలతో సాధించేది కాదు. నైతిక ఆదర్శం ద్వారా ప్రజలను నడిపించడమే నిజమైన నాయకత్వం.

అధికార వికేంద్రీకరణే నిజమైన స్వరాజ్యం..

అధికారం కొద్దిమంది చేతుల్లో కేంద్రీకృతం కావడాన్ని ప్రశ్నించే మరో గాంధేయ ఆలోచన అధికార వికేంద్రీకరణ. గ్రామ స్వయం సమృద్ధి, స్థానిక స్థాయిలో ప్రజల భాగస్వామ్యం, సమాజం తన సమస్యలకు తానే పరిష్కారాలు వెతుక్కోవడం వంటి అం శాలకు గాంధీ ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. కేంద్రీకృత రాజ్యాధికారంపై ఆయన ఎప్పుడూ అప్రమత్తతతో ఉండేవారు. ఆయన దృష్టిలో నిజమైన స్వరాజ్యం అనేది కేవలం రాజకీయ స్వాతంత్య్రం కాదు.

అది వ్యక్తిగా, కుటుంబంగా, సమాజం తమంతట తామే తమ బాధ్యతలను తాము స్వీకరించడం నుంచి ప్రారంభమవుతుందని తేల్చి చెప్పారు. సంస్థలపై విశ్వాసం దెబ్బతింటున్న సందర్భాల్లో సత్యాగ్రహం అనేది.. సత్యానికి కట్టుబడి, అహింసా మార్గంలో, అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించడం ప్రజలకు, నాయకులకు బాధ్యతను డిమాండ్ చేసే ఒక మార్గాన్ని చూపుతుంది. అది సమాజంలో మరింత విభజనను సృష్టించకుండా జవాబుదారీతనాన్ని కోరే పద్ధతి అని చెప్పారు.

మీ ఆలోచన, మాట, చేతల మధ్య సమన్వయం ఉన్నప్పుడే నిజమైన ఆనందం ఉంటుంది అన్న గాంధీ మాటలు.. మనం ప్రకటించే విలువలకు, ఆచరించే రాజకీయాలకు మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తాయి.

గాంధీ జీవితం.. మాటలకు మించిన సందేశం..

నిజాయితీ, సరళత, నిజమైన ప్రజాసేవ నేటి ప్రజా జీవితంలో అరుదుగా కనిపిస్తున్నాయనే అభిప్రాయానికి గాంధీ జీవితం ఒక ప్రత్యామ్నాయ ఉదాహరణ. సత్యాన్వేషణలో తనను తాను పూర్తిగా అంకితం చేసు కున్న వ్యక్తి ఆయన. ఒక తప్పును పదే పదే చెప్పినంత మాత్రాన అది సత్యంగా మారదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అహింస ఆయ నకు ఒక రాజకీయ వ్యూహం మాత్రమే కాదు.. జీవితంలోని ప్రతి రంగంలోనూ అనుసరించాల్సిన నైతిక సూత్రం. ప్రపంచంలో మీరు చూడాలనుకునే మార్పుకు ముందుగా మీరే మార్పుగా మారండి అన్న ఆయన సందేశం, సమాజ మార్పు వ్యక్తి మార్పుతోనే ప్రారంభమవుతుందనే విషయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

నేటికీ ఆచరణాత్మక విలువ..

ఈ సూత్రాలకు నేటికీ ఆచరణాత్మక ప్రాధాన్యత ఉంది. అవినీతిని ఎదుర్కోవాలంటే కఠినమైన చట్టపరమైన చర్యలతో పాటు గాంధీ కోరిన ప్రజా అప్రమత్తత కూడా అవసరం. అసమానతలను తగ్గించాలంటే ట్రస్టీషిప్, సరళత, సామాజిక బాధ్యత వంటి విలువలకు అనుగుణమైన విధానాలు అవసరం. ఎన్నికల వ్యవస్థలో నిజా యితీని పునరుద్ధరించాలంటే ఓటర్లు, రాజకీయ పార్టీలు పరస్పర ప్రయోజనాల ఆధా రిత రాజకీయాలను తిరస్కరించాలి. ప్రజాస్వామ్య సంస్థలను బలోపేతం చేయాలంటే అధికారాన్ని మరింత విస్తృతంగా పంచుకోవడం, ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం వంటి విధానాలపై దృష్టి పెట్టాలి.

గాంధీ తాను సంపూర్ణుడినని ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. తాను సత్యాన్వేషణలో ఉన్న ఒక వినయపూర్వక సాధకుడినని ఆయన చెప్పుకున్నారు. ఆయన ప్రాసంగికత కూడా అక్కడే ఉంది. వినయంతో కూడిన వ్యక్తిత్వం ఆయనది. కానీ విలువల విషయంలో మాత్రం రాజీ లేని వైఖరి.

మనకు గతాన్ని తలుచుకుని భావోద్వేగానికి లోనవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. మనకు కావాల్సింది ధైర్యం.

మన ముందున్న వాస్తవ పరిస్థితులకు సత్యం, అహింస, సేవ, ఆత్మనిగ్రహం వంటి విలువలను అన్వయించే ధైర్యం కావాలి. నైతిక ఒత్తిళ్లు, ఆర్థిక అసమానతలు, అధికార అసమతుల్యతల మధ్య  భారతదేశం ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను భారంగా ముందుకు మోసుకుంటూ వెళుతోంది. ఇలాంటి సమయంలో దేశానికి గాంధేయ నైతికత విలువ లను పాటించడమే ఇప్పటికీ ప్రాధాన్యమైన మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది. కానీ అది కఠినమైది.

మనం మరో మహాత్ముడి కోసం ఎదురు చూడాల్సిన అవసరం లేదు. గాంధీ విలువలు కోరుకునే పౌరులుగా, నాయకులుగా మనం మారగలమా?

ఇదే ఇప్పుడు మన ముందున్న అసలైన ప్రశ్న.

ధన్యవాదాలు..

సి.ఎల్.రాజం